Stichting Bolswards Historie achtergrond

Zilver

Een van de belangrijkste deelcollecties bestaat uit zilveren voorwerpen. Het gaat daarbij grotendeels om voorwerpen die voorzien zijn van het Bolswarder keur en het meesterteken van een Bolswarder meester. Tot tweemaal toe is er een aparte tentoonstelling gewijd aan in Bolsward vervaardigde zilveren voorwerpen. De eerste werd in 1955 gehouden onder de titel “Wiekslag van vijf eeuwen” , herdacht werd dat 500 jaar eerder het stadsrecht op schrift was gesteld. In totaal werden ± 85 voorwerpen getoond. In 1987 werd er opnieuw een tentoonstelling aan dit onderwerp gewijd . Nu konden ± 130 stuks worden bezichtigd. Bij beide tentoonstellingen was sprake van inbreng door particulieren, musea en kerkelijke instellingen.

De collectie van de oudheidkamer bevat een aantal unieke voorwerpen, welke specifiek voor Bolsward zijn gemaakt. We staan eerst stil bij voorwerpen vervaardigd in opdracht van het gemeentebestuur. In de periode 1790 t/m 1794 loofde het om de handel te bevorderen prijzen uit voor zowel de paarden- als de koeienmarkt. Er werd elk jaar voor de paardenmarkt tweemaal een eerste en een tweede premie beschikbaar gesteld. Het ging om een zilveren roskam en een zilveren manenkam. Zowel de verkoper als de koper van het grootste aantal paarden kon een eerste premie winnen. De tweede premies waren bestemd voor koper en verkoper van het naast hoogste aantal.[3] Een aantal van deze voorwerpen is bewaard gebleven. Tot de collectie behoren een roskam en een manenkam. De laatste is een bruikleen van de Ottema-Kingma Stichting. Op de afgebeelde roskam ziet u het jaartal, het wapen van Bolsward en de letters S.P.Q.B. De vertaling van deze afgekorte Latijnse spreuk is: de regering en het volk van Bolsward. Voor de koeienmarkt waren twee series van zes zilveren lepels beschikbaar, ook weer bestemd voor de eigenaars van het hoogste aantal aangevoerde en gekochte koeien. Op de achterzijde van de lepel dezelfde afbeeldingen als op de roskam en daarnaast een koe die door een manspersoon wordt geleid.

Een tweetal instellingen in Bolsward heeft zilveren voorwerpen uit de 17e eeuw, die in bruikleen aan de gemeente zijn verstrekt. Het Weeshuis bezit een zilveren flapkan met drie daarin passende bekertjes. Op alle drie de bekertjes is een weesjongen en een weesmeisje gegraveerd met één hand op een offerblok. De set is gemerkt met het meesterteken van Pieter Jans Poelgeest, het keurteken Bolsward en een jaarletter M (1663). Een en ander moet gemaakt zijn van de uit de nalatenschap verkregen zilveren schoentjes van Hid Hero, de stichteres van het Weeshuis. Onder de afbeelding op de kan staat: “Dit hebt gij hier niet uit weeld en overfloet, / Maar van ’t olt stof der Stichters eigen goet”.

Uit het voormalige Armhuis zijn afkomstig een drinkhoorn met zilverbeslag uit 1625 en twee zilveren bekertjes met op de bodem het wapen (een eenhoorn) van het Armhuis gegraveerd (1648).  

De afgebeelde zilveren papagaai, die als beeldmerk van de Oudheidkamer dient, was de koningsprijs bij de jaarlijks wedstrijd van de stedelijke schutterij. De winnaar van de schietwedstrijd had het recht een penning te laten maken en deze aan de ketting te bevestigen. De oudste penning draagt als jaartal 1541 en de jongste penning dateert van 1556.

Een van de jongste stukken in de verzameling is het zilveren stadhuis dat na 1945 als wisselprijs diende bij een voetbaltoernooi. Nadat het toernooi niet meer werd gehouden verviel de prijs aan de gemeente.

De verzameling omvat verder brandewijnkommen, gedenklepels, theepotten, kluwenmandjes, roomschepjes etc. Voor de door de OKS versterkte bruiklenen, overigens niet alleen zilveren voorwerpen, zie u www.oks.nl .Van de meest vooraanstaande Bolswarder zilversmid Claes Baardt bevinden zich (helaas) geen voorwerpen in de collectie.

Chatelainehaak

Het laatste voorwerp dat enige tijd geleden kon worden verkregen is een zogenaamde chatelainehaak. In de Encyclopedie van Friesland staat bij chatelaine de omschrijving: zilveren haak met dito kettingen waaraan de vrouwen vroeger onder andere de breischede, naaldenkoker, schaar, speldendoosje en dergelijke droegen. De haak is gemerkt door de Bolswarder zilversmid Romke Berends de Jong, die hier werkzaam was van 1815 tot 3 december 1827, toen hij op 35-jarige leeftijd kwam te overlijden. Naast zijn meesterteken zijn de jaarletter Q (=1825) afgeslagen, het teken voor 2e gehalte zilver en het kantoorkeur Leeuwarden afgeslagen.

Romke was in 1814 getrouwd met Catharina Eerdmans, dochter van de Bolswarder zilversmid Bernardus Eerdmans. Twee van haar broers Henricus en Albert waren ook als zodanig werkzaam.Op de haak staan ook nog in de vorm van een stippelgravure de letters: J.H.K. Omdat we niet weten van wie de haak afkomstig is tasten we in het duister naar de naam van de vroegere eigenaresse. Heeft iemand een idee?

Geboortelepel

Het veilinghuis Ald Fryslân te IJlst bood op de februariveiling jl. een verguld zilveren lepel te koop aan. Deze lepel is vervaardigd door de Bolswarder zilversmid Romke de Jong. Het is een geboortelepel. Op de bak staat de inscriptie: “1816 den 4 October is Geboren Liekle Andries Feenstra”. Andries de vader van Liekle was van beroep turfschipper en de zoon, zo bleek uit zijn trouwakte, trad in de voetsporen van zijn vader. De beëindiging van de lepel toont een kofschip. De lepel kon voor een redelijke prijs worden verworven en bevindt zich nu in een van de zilvervitrines van de Oudheidkamer in het stadhuis te Bolsward.
De zilversmid Romke Berends de Jong werd in 1792 in Bolsward geboren en trouwde in 1814 met Catharina Berrnardus Eerdmans, in de huwelijksakte staat zijn beroep vermeld. Schoonvader Bernardus en twee zwagers (Albertus en Hendrikus) waren werkzaam als zilversmid. Romke overlijdt nog maar 35 jaar oud in 1827, hij woont dan aan het begin van de Grote Dijlakker. Van alle vier de smeden bevindt zich werk in de collectie.

© ZWF ontwerp